32 220 35 21 biuro@omegasoft.pl


Jak wiele danych o sobie przechowujesz na swoim komputerze, telefonie, tablecie lub innym urządzeniu podłączonym do sieci? Zdjęcia, filmy, dokumenty, umowy, zeznania podatkowe, a nawet pliki z hasłami. W przypadku firm dochodzą do tego jeszcze potężne bazy danych pracowników, klientów i kontrahentów. Czy można zakładać, że są bezpieczne?

Okazuje się, że śledzenie danych i aktywności w sieci to jedno z najstarszych i najbardziej rozpowszechnionych zagrożeń internetowych, noszących nazwę spyware. Spyware atakuje komputer z ukrycia, aby wykradać informacje o Tobie w niezauważony sposób. Jednym z narzędzi do walki z tym zagrożeniem jest oprogramowanie antyspyware, które ma na celu rozpoznanie programów szpiegujących i usunięcie ich z komputera.

Dowiedz się, czym jest oprogramowanie szpiegujące, jak dochodzi do infekcji i jak chronić się przed atakami za pomocą programów antyspyware.

Spyware – co to jest?

Spyware – ta tajemniczo brzmiąca nazwa to ogólny termin obejmujący wszystkie programy, które gromadzą informacje o Tobie. Dotyczy to zarówno danych, jak i Twojej aktywności w internecie – tego, jak długo i jakie strony przeglądasz, co pobierasz i co udostępniasz, jakie sklepy odwiedzasz itp.

Spyware jest więc rodzajem współczesnego szpiega, którego niełatwo wykryć. Programy szpiegujące zwykle pojawiają się na komputerze bez Twojej wiedzy i trudno zauważyć ich działanie. Zdarza się jednak, że spyware dostaje się na urządzenie za zgodą użytkownika, podczas instalacji programów pobieranych z internetu bez dokładnego przeczytania umowy licencyjnej. Dlatego właśnie tak ważne jest pobieranie programów ze sprawdzonych źródeł, a także dokładne śledzenie przebiegu instalacji.

Spyware działa w tle, gromadząc informacje o Twojej aktywności, pobierając dane z dysku, takie jak pliki, dane logowania, dane dotyczące kart kredytowych i monitując wszelkie Twoje działania. Może obejmować przechwytywanie naciśnięć klawiszy, poświadczeń uwierzytelniających, zrzuty ekranu, przejmowanie kamery lub mikrofonu, wykradanie danych z formularzy internetowych i wiele innych działań.

Bardzo często trudno jest zauważyć działanie spyware na komputerze, jednak zdarza się, że uprzykrza ono korzystanie z urządzenia na różne dodatkowe sposoby. Możesz zauważyć np. spowolnienie pracy komputera (ponieważ spyware angażuje zasoby w tle), instalację dodatkowych aplikacji, których nigdy nie pobierałeś, przekierowywanie adresów stron internetowych itp.

Jak spyware dostaje się na Twój komputer?

Programy spyware to sprytne dzieła hakerów, które zwykle instalują się na urządzeniu bez Twojej wiedzy. Mogą pojawić się na komputerze wraz z innym programem lub plikiem pobranym z internetu. Zazwyczaj o pojawieniu się szkodnika nie dowiesz się od razu.

Oto najczęstsze drogi, którymi oprogramowanie szpiegujące dostaje się na urządzenie:

  • Luki w zabezpieczeniach

To słabe punkty, wady w zabezpieczeniach programów lub systemu operacyjnego, które umożliwiają hakerom uzyskanie nieautoryzowanego dostępu do Twojego urządzenia. Masz prawo o nich nie wiedzieć – o ich usuwanie powinni dbać twórcy oprogramowania. Jedyne, co możesz zrobić, to regularnie aktualizować system operacyjny i wszystkie używane programy, a także odinstalowywać te, z których już nie korzystasz.

  • Podszywanie się pod przydatne programy

Twórcy spyware często docierają do swoich ofiar za pomocą pozornie przydatnych narzędzi. Może to być np. program do oczyszczania dysku, ciekawa aplikacja do obróbki zdjęć, menedżer pobierania plików itp. Po pobraniu programu na komputerze pojawia się również spyware, którego niełatwo się pozbyć, ponieważ pozostaje na dysku nawet wtedy, gdy odinstalujesz “użyteczne” narzędzie.

  • Pakiety darmowego oprogramowania

Instalacja darmowego oprogramowania to kusząca perspektywa, jednak w takich sytuacjach należy zachować szczególną ostrożność. Twórcy darmowych programów nie piszą ich charytatywnie i zwykle szukają różnych sposobów, by na nich zarobić – niestety nie zawsze w pełni legalnie.

Bezpłatny program może więc być naszpikowany szkodliwymi wtyczkami, rozszerzeniami i dodatkami, które mają za zadanie szpiegować Twoje działania. Decydując się na taki typ oprogramowania, uważnie czytaj umowę licencyjną i pamiętać, by instalować je z godnych zaufania źródeł.

  • Działanie innego złośliwego programu

Nośnikami dla programów szpiegujących bywają również inne złośliwe programy, takie jak trojany, robaki czy backdoory, czyli specjalnie stworzone luki w zabezpieczeniach.

  • Załączniki i linki

Spyware może zainstalować się na Twoim urządzeniu również poprzez niesprawdzone załączniki i odnośniki. Uważaj więc na maile od nieznanych nadawców, podejrzanie brzmiące wiadomości wysyłane poprzez komunikatory internetowe (nawet od znajomych), darmowe pliki z muzyką czy filmami. Nigdy nie klikaj w żaden załącznik ani link bez upewnienia się, skąd pochodzi i czy jest bezpieczny.

Rodzaje i typy spyware

Programy szpiegujące to duża i różnorodna grupa. Nieustanny rozwój technologii dotyczy również ich – wciąż pojawiają się nowe, udoskonalone formy spyware, które mają za zadanie jeszcze skuteczniej Cię śledzić.

Oto najczęstsze typy i rodzaje spyware:

  • Trojany

To aplikacje, które wykorzystują słabe punkty zabezpieczeń przeglądarki, aby modyfikować strony internetowe i w ten sposób uzyskiwać różne informacje na temat użytkownika. Mogą to być np. dane uwierzytelniające, informacje z formularzy internetowych, treść transakcji itp. Twórcy trojanów mają na celowniku zarówno zwykłych użytkowników, jak i instytucje – np. banki.

  • Złodzieje haseł

Zbierają hasła z zainfekowanych komputerów, np. dane uwierzytelniające z przeglądarek internetowych, identyfikatory logowań systemowych, hasła krytyczne. Następnie, przechowują je na zainfekowanym urządzeniu w celu pobrania lub przesyłają do zdalnego serwera.

  • Keyloggery

To programy przeznaczone do rejestrowania aktywności komputera – głównie naciśnięć klawiszy, ale mogą dotyczyć również śledzenia odwiedzanych stron, historii wyszukiwania, rozmów poprzez maile lub komunikatory internetowe. Niektóre mają zdolność robienia zrzutów ekranu, przejmowania kamery internetowej, mikrofonu, a nawet zbierania danych z dokumentów drukowanych na podłączonych drukarkach.

Wyskakujące reklamy są nie tylko denerwujące. Mogą być również niebezpieczne. Zdarza się, że zamiast pożądanego przekierowania, wysyłają użytkownika w zupełnie inne, niebezpieczne miejsca w sieci, co prowadzi do śledzenia użytkownika.

  • Obrazy web beacon

Inaczej jednopikselowe obrazy gif lub obrazy elektroniczne. Zwykle wysyłane są w mailach. Pozwalają hakerom na śledzenie wiadomości informując, czy została otworzona i czy nastąpiła jakaś interakcja związana z jej zawartością. Mogą również monitorować aktywność użytkowników na stronach internetowych, pobierając informacje o podjętej aktywności.

  • Infostealery

To złodzieje informacji – skanują zainfekowane komputery w celu wyszukiwania haseł, dokumentów, zdjęć, filmów i innych danych. Mogą robić zrzuty ekranu, zbierać informacje z klawiatury, wykradać pliki, przechwytywać maile, czaty, historię przeglądania itp.

  • Rootkity

To oprogramowanie, które pozwala hakerowi uzyskać zdalny i trwały dostęp do zainfekowanego komputera oraz instalację na nim różnych narzędzi. Zwykle ma na celu kradzież danych.

  • Cookies

Najłagodniejsza forma spyware, z którą spotykasz się na co dzień.  To maleńkie pliki, które zapamiętują Twoje preferencje – np. w celu personalizowania reklam. Mają również służyć Twojej wygodzie – dzięki nim produkty dodane do koszyka nie znikają i strona nie wylogowuje Cię co kilka minut.

Odwiedzając strony internetowe, często musisz wyrazić na nie zgodę, by kontynuować przeglądanie. Musisz mieć jednak świadomość, że polityka prywatności, zakres i cel zbierania danych może się różnić w poszczególnych witrynach. Hakerzy wykorzystują to, aby przechwytywać dane i śledzić aktywność użytkowników.

Jak widzisz, spyware to nie tylko nielegalne programy. Strony wykorzystują tego typu programy zgodnie z prawem, o czym jesteś informowany przy wejściu na stronę. Nie każde spyware jest złe, warto jednak zachować czujność, aby na Twój komputer nie dostał się szkodliwy program o złych, szpiegowskich zamiarach.

Jak działa oprogramowanie szpiegujące?

Zanim dowiesz się, jak radzić sobie ze spyware za pomocą programów antyspyware, warto przyjrzeć się sposobom działania programów szpiegujących.

Mówiąc najprościej, spyware ukrywa się na urządzeniu użytkownika i monitoruje aktywność użytkownika. Co jednak sprawia, że tak trudno je wykryć?

Kwestię działania spyware najłatwiej zrozumieć na przykładzie systemu Windows. W rejestrze Windows istnieje wiele sekcji-gałęzi, zawierających liczne informacje dotyczące profili użytkowników, zainstalowanych programów, właściwości i informacji o sprzęcie. Gałąź z kolei dzieli się na klucze, podklucze i wartości w rejestrze z zestawem plików pomocniczych.

Tu dochodzimy do momentu, w którym pojawia się odpowiedź na pytanie, dlaczego spyware tak trudno wykryć i odinstalować. Oprogramowanie szpiegujące modyfikuje wartości kluczowe, co umożliwia jego automatyczne uruchamianie podczas włączania systemu.

Spyware łączy się zazwyczaj z każdą lokalizacją w rejestrze umożliwiająca działanie. To jeszcze bardziej zwiększa trudność pozbycia się go – nawet jeśli większość połączeń zostanie usunięta, ono w dalszym ciągu będzie się uruchamiać i odtwarzać usunięte połączenia.

Kogo atakują programy spyware?

Wiele użytkowników uważa, że informacje o nich są zbyt mało istotne, by mogli stać się celem szpiegowania. Tymczasem, większość ataków szpiegowskich nie uderza w wielkie korporacje (choć i to jest możliwe). Zwykle autorzy programów szpiegowskich chcą dotrzeć do jak największej ilości potencjalnych ofiar, przez co każdy może stać się celem.

Wiele informacji, które wydają Ci się mało wartościowe, mają swoją cenę w internecie. Dotyczy to np. adresów e-mail – zarówno Twoich, jak i z Twojej listy kontaktów. Spamerzy kupują je, by rozsyłać niechciane wiadomości i realizować różne formy podszywania się.

Na celowniku są również bardziej prywatne dane, jak zdjęcia, dokumenty, filmy i inne cyfrowe dane. Mogą być wykorzystywane m.in. do wymuszeń i szantażu.

Niestety, nikt nie może stwierdzić, że spyware go nie dotyczy – chyba że całkowicie odetnie się od sieci. Atakujących mało interesuje, kogo infekują. Najważniejsze są dla nich korzyści, jakie mogą dzięki temu uzyskać.

Przed czym zabezpieczają programy antyspyware?

Mówiąc najkrócej – przed szpiegowaniem. Programy antyspyware posiadają wiele funkcji, które pozwalają uniknąć niebezpiecznych sytuacji, które mogłyby doprowadzić do instalacji spyware, a także pomagają sobie poradzić z już istniejącą infekcją. Oto najczęstsze z nich:

  • blokowanie otwarcia zainfekowanego pliku lub odnośnika,
  • blokowanie poczty mailowej przed dostaniem się do niej wiadomości z programem szyfrującym,
  • ochrona przed przechwytywaniem naciśnięć klawiszy,
  • blokada pobierania zainfekowanych aplikacji,
  • blokowanie fałszywych witryn internetowych,
  • ochrona przed kradzieżą haseł,
  • zabezpieczenie przed wykradzeniem danych z przeglądarek internetowych.

Antyspyware robi więc wszystko, by haker nie był w stanie stworzyć sobie bazy danych z informacji o Tobie.

Jak działa antyspyware?

Gdy programy typu spyware próbują Cię szpiegować, monitorując Twoją aktywność i wykradając dane, antyspyware skutecznie Cię przed tym broni. Wychwytuje spyware, które już znalazło się na urządzeniu i zapobiega kolejnym infekcjom.

Działanie programów antyspyware opiera się na wyszukiwaniu szkodników na podstawie czarnych list niebezpiecznych stron internetowych. Posiadają one również funkcje analizy zachowania, które pozwalają wykryć podejrzane, potencjalnie groźne programy, aby Cię przed nimi ostrzec. Przykładowo, dla programu antyspyware oczywistym sygnałem infekcji w systemie Windows są manipulacje w bazie danych rejestru lub zmiany ważnych plików.

Współczesne programy antyspyware zwykle działają w czasie rzeczywistym, czyli skanują na bieżąco pliki pobierane na dysk i blokują elementy rozpoznane jako spyware. Potrafią również zablokować próbę modyfikacji ustawień przeglądarki i uniemożliwić ukrytą instalację elementów startowych spyware na urządzeniu.

Dawniej, działanie programów antyspyware opierało się na okresowym skanowaniu komputera w celu wykrycia i usunięcia spyware. Dziś już odchodzi się od tego rozwiązania na rzecz programów, które bezustannie skanują komputer i działają bardziej kompleksowo.

Pamiętaj, że do prawidłowego działania program antyspyware potrzebuje aktualnej bazy zagrożeń. Dlatego konieczne jest regularne instalowanie aktualizacji lub korzystanie z rozwiązań opartych na chmurze, które są w stanie wychwycić nawet najnowsze zagrożenia.

Antyspyware i antywirus – czym się różnią?

Antyspyware i antywirus – te określenia brzmią podobnie i mogą wydawać się mylące. Oba typy programów są przeznaczone do usuwania zagrożeń komputerowych, jednak istnieją pewne różnice.

Antyspyware i antywirus różnią się od siebie zakresem zagrożeń, które mogą wykryć. Antywirus ma szersze działanie – chroni przed wszystkimi rodzajami zagrożeń i często posiada również dodatkowe funkcje zabezpieczające. Antyspyware skupia się przede wszystkim na ochronie przed spyware, choć jego działanie może być nieco rozszerzone i chronić również przed innymi szkodnikami.

Pierwsze programy antyspyware występowały zwykle jako osobne aplikacje, które skupiały się na zwalczaniu oprogramowania szpiegującego. Współcześnie antyspyware stanowi zwykle jedną z funkcji kompleksowego pakietu antywirusowego, np. Norton, Kaspersky, Bitdefender, McAfee, Panda, Eset lub AVG.

Aby mieć pewność, że instalacja antywirusa ochroni Cię przed spyware, sprawdź, czy wybrany przez Ciebie program ma taką funkcję. Zdarza się, że podstawowe wersje programów nie są wyposażone w taki moduł i nie chronią skutecznie przed szpiegowaniem.

Czy mogę używać kilku programów antyspyware równocześnie?

Niektórzy użytkownicy uważają, że instalacja kilku niezależnych programów antyspyware pozwoli zwiększyć poziom ochrony. Niestety, takie działanie może przynieść odwrotny skutek.

Kilka programów na tym samym urządzeniu może sobie nawzajem przeszkadzać. Przykładowo, mogą jednocześnie blokować dostęp do szkodliwego oprogramowania szpiegującego, przez co żaden z nich nie będzie w stanie go usunąć.

Różne aplikacje antyspyware zainstalowane jednocześnie mogą również wzajemnie kasować swoje komponenty. Sprawia to, że ochrona Twojego sprzętu staje się nieskuteczna.

Problemy mogą pojawić się także w przypadku używania programu antyspyware i odrębnego programu antywirusowego. Aby ich uniknąć, gdy uruchomisz program antyspyware, wyłącz na ten czas program antywirusowy. Jeszcze lepszym rozwiązaniem jest stosowanie kompleksowych rozwiązań, w których antyspyware jest częścią pakietu bezpieczeństwa. W takim wypadku masz pewność, że działanie programu pozostanie niezakłócone, a Ty jesteś chroniony przed każdym zagrożeniem.

Czy spyware i antyspyware dotyczy tylko systemu Windows?

Czasy, gdy spyware dotyczyło wyłącznie użytkowników Windowsa, dawno minęły. Początkowo rzeczywiście twórcy tych szkodników koncentrowali się na platformie Windows, ponieważ ich liczba była największa. Współcześnie jednak liczba użytkowników komputerów Mac znacznie wzrosła.

Do tego dochodzą jeszcze urządzenia mobilne, które niejednokrotnie stanowią jeszcze bardziej łakomy kąsek do szpiegowania. Dzieje się tak ze względu na to, że większość osób nosi je zawsze przy sobie, wykonuje na nich wiele operacji dziennie, również bankowych, a także przechowuje na nich wiele poufnych danych i kontaktów.

Oprogramowanie szpiegujące na system Mac zachowuje się podobnie, jak to na komputer z Windowsem. Zazwyczaj są to złodzieje haseł lub backdoory, czyli specjalnie pozostawione luki w zabezpieczeniach. Mogą rejestrować naciśnięcia klawiszy, przechwytywać zrzuty ekranu, samowolnie przesyłać i odbierać pliki, wyłudzać hasła itp.

Na urządzeniach mobilnych, np. pracujących na systemie Android, oprogramowanie szpiegujące działa w tle, wykradając informacje, wiadomości SMS, dzienniki połączeń wychodzących i przychodzących, listy kontaktów, e-maile, historię przeglądarki, zdjęcia i filmy. Może również rejestrować naciśnięcia klawiszy, nagrywać wszystko, co znajduje się w zasięgu mikrofonu urządzenia, a także zdalnie robić zdjęcia. Może również śledzić Twoją lokalizację za pomocą GPS.

Z tego względu spyware na urządzeniach mobilnych jest wyjątkowo niebezpieczne. Może śledzić praktycznie każdy Twój ruch, sprawiając, że Twój telefon staje się Twoim prywatnym szpiegiem, którego nosisz cały czas przy sobie. Dlatego warto zainstalować na swoim smartfonie program antyspyware dedykowany na urządzenia mobilne, a także przestrzegać podstawowych zasad bezpieczeństwa – nie korzystać z niezabezpieczonej sieci WiFi, nie klikać w podejrzane linki i załączniki, a także nie pobierać aplikacji z niepewnych źródeł.

Czy każdy program antyspyware jest skuteczny?

Niestety nie. Wpisując w wyszukiwarkę hasło “antyspyware” znajdziesz wiele programów, również bezpłatnych, jednak ich skuteczność często pozostawia wiele do życzenia.

Wiele wersji antyspyware chroni wybiórczo, zapewniając ochronę na poziomie 70 – 80% blokowanych ataków. Sprawia to, że Twoje urządzenie może być podatne na ataki ze strony programów szpiegowskich pomimo zainstalowanego antyspyware. Nie warto z nich korzystać, podczas gdy istnieją skuteczniejsze programy, wykrywające 100% programów szpiegujących.

Uważaj również na zdradliwe programy antyspyware. Są to złośliwe programy, które podszywają się pod wiarygodne programy antyspyware, a w rzeczywistości mają na celu zainfekowanie Twojego komputera. Aby ich uniknąć, pobieraj programy tylko ze sprawdzonych, wiarygodnych źródeł.

Pamiętaj również, że programy antyspyware mają swoje ograniczenia. Nie chronią przed wszystkimi zagrożeniami – skupiają się przede wszystkim na oprogramowaniu szpiegującym. Aby zapewnić sobie kompleksową ochronę, powinieneś uzupełnić działanie programu antyspyware odpowiednim programem antywirusowym.

Dlatego, godnym polecenia rozwiązaniem jest zakup pakietu antywirusowego zawierającego moduł antyspyware. W takiej sytuacji masz pewność, że funkcje będą działały prawidłowo, a dwa odrębne programy nie będą kolidować ze sobą podczas działania.

Jaki program antyspyware wybrać?

Zastanawiasz się, jaki program najlepiej usuwa spyware? Masz do wyboru darmowe aplikacje i płatne pakiety antywirusowe. Bezpłatny program brzmi kusząco, ale czy jest w stanie dobrze ochronić Twój sprzęt?

Wyszukując hasło “darmowy antyspyware” znajdziesz w internecie wiele propozycji, jak np. Cleaner Spyware, Spyware Terminator czy Spyware Doctor. Pamiętaj jednak, że ich skuteczność może być ograniczona. Pobranie takich programów z niesprawdzonych źródeł może również skończyć cię ściągnięciem wirusa, który ukrywa się pod pozornie przydatną aplikacją.

Darmowe antyspyware może również kiepsko współpracować z innymi programami zapewniającymi bezpieczeństwo. Dużo lepszym wyborem będzie więc skorzystanie z pakietu antywirusowego, który kompleksowo ochroni Cię zarówno przed Spyware, jak i przed innymi zagrożeniami.

Testy programów antyspyware z 2021 roku przeprowadzone przez portal wizcase.com pokazują, że wiele programów antywirusowych z wbudowanym antyspyware osiąga najlepsze wyniki w zwalczaniu programów szpiegowskich. Najwyższą notę zdobył znany i lubiany Norton 360, który uzyskał 100% wskaźniki wykrywania spyware.

Wysoko na liście uplasował się również McAfee (trzecia pozycia) i Bitdefender (piąta pozycja), który szczególnie dobrze radzi sobie w przypadku informacji finansowych. Na liście TOP 10 programów antyspyware znalazł się również Kaspersky i Panda Dome. My ze swojej strony polecamy też takie programy jak ESET i AVG.

Jak jeszcze możesz chronić się przed oprogramowaniem szpiegującym?

Korzystanie z programów antyspyware ochroni Cię przed zainstalowaniem programów szpiegowskich na Twoim urządzeniu, jednak mimo to warto poznać i praktykować podstawowe zasady bezpiecznego korzystania z sieci, które przydadzą Ci się w wielu sytuacjach – np. podczas korzystania z urządzeń w szkole czy pracy.

Oto najważniejsze zasady samoobrony cybernetycznej:

  • Nie otwieraj wiadomości e-mail od nieznanych nadawców.
  • W żadnym wypadku nie klikaj w linki i załączniki, jeśli nie jesteś pewien, od kogo pochodzą.
  • Uważaj na maile phisingowe, w których hakerzy podszywają się pod bank, serwis społecznościowy, firmę kurierską czy dostawcę jakiejś usługi. Takie wiadomości mają na celu skłonić Cię do pobrania szkodliwego oprogramowania ukrytego w załączniku (który udaje np. fakturę) lub kliknięcia linku przekierowującego np. do wykonania płatności za zaległy rachunek na fałszywej stronie, która wykradnie Twoje dane logowania, jeśli zdecydujesz się je wpisać.
  • Nie pobieraj plików, których pochodzenia nie jesteś pewien (np. filmy, muzyka, zdjęcia).
  • Kiedy korzystasz z witryn, zawsze sprawdź, czy przed adresem strony znajdują się litery https i symbol kłódki – to znak, że strona jest szyfrowana za pomocą certyfikatu SSL.
  • Nigdy nie loguj się do banku i innych serwisów za pomocą przesłanego przez kogoś linku. Zawsze sam wpisuj adres strony w pasek wyszukiwarki, uważając na każdą literkę. W ten sposób unikniesz logowania na fałszywych stronach.
  • Unikaj korzystania z publicznego WiFi. Jeśli to konieczne, użyj w tym celu VPN, czyli wirtualnej sieci prywatnej. Taką usługę znajdziesz w większości pakietów antywirusowych.
  • Zadbaj o hasła – stosuj silne i unikalne hasła na każdym ze swoich kont. Jeśli masz problem z ich zapamiętaniem, użyj menedżera haseł.

Twoje dane, pliki, hasła i informacje o tym, co robisz w sieci, są cenne – nie daj się śledzić! Stosuj powyższe zasady i uzupełnij ochronę za pomocą zaawansowanego programu antywirusowego z funkcją antyspyware, dzięki któremu każde Twoje urządzenie będzie zabezpieczone od ataków oprogramowania szpiegującego i jego złośliwych zamiarów.